براساس آمار جديد انجمن توليدکنندگان فولاد ايران، صادرات زنجيره آهن آلات در هفت ماهه نخست ۱۴۰۴ افزايش قابل توجهي داشته و نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۳ درصد رشد کرده است. در بخش فولاد نيز حجم صادرات ۳۴ درصد بيشتر شده و مجموع ارزش صادرات اين زنجيره به بيش از چهار ميليارد و ششصد ميليون دلار رسيده است. اين رشد در شرايطي ثبت شده که سهم واحدهاي توليدي از صادرات فولاد کاهش يافته و حدود چهل درصد بوده است؛ موضوعي که نشان مي‌دهد بخش اصلي افزايش صادرات از حلقه‌هاي اوليه و نيمه نهايي زنجيره حاصل شده نه از محصولات نهايي.

در همين دوره، صادرات مواد اوليه روند صعودي داشته و کنسانتره سنگ آهن بيشتر از بقيه مورد توجه بوده است. صادرات کنسانتره نسبت به سال گذشته ۸۲ درصد بيشتر شده و بخش قابل توجهي از رشد کل صادرات را رقم زده است. همچنين صادرات گندله ۲۸ درصد و آهن اسفنجي ۶۱ درصد افزايش يافته است. اين در حالي است که فولادسازان بارها نسبت به افزايش خروج مواد اوليه و کاهش سودآوري توليد داخلي هشدار داده‌اند و معتقدند ادامه اين روند مي‌تواند تعادل زنجيره فولاد را مختل کند.

افزايش صادرات مواد اوليه و کاهش صادرات مقاطع طويل

در مقابل رشد مواد خام، وضعيت صادرات مقاطع طويل چندان مطلوب نيست. ميلگرد که اصلي‌ترين محصول صادراتي ايران در اين گروه است، در هفت ماهه امسال با کاهش ۱۸ درصدي روبه‌رو شده است. اين افت که سهم عمده محصولات طويل را شامل مي‌شود نشان مي‌دهد بازارهاي منطقه‌اي نسبت به سال قبل ناپايدارتر شده‌اند. کاهش تقاضاي ساخت و ساز در کشورهاي همسايه، رقابت شديدتر ترکيه و روسيه و همچنين محدوديتهاي حمل و نقل از دلايل اين کاهش هستند. تيرآهن هم وضعيت مشابهي داشته و با کاهش ۲۱ درصدي همراه بوده است. ترکيب اين آمار تصوير روشني از تغيير شرايط بازارهاي صادراتي ارائه مي‌دهد؛ محصولاتي که پيشتر فروش پايدارتري داشتند اکنون با فشار رقابتي بيشتري مواجه هستند.

در بخش محصولات تخت فولادي اما شرايط متفاوت است. صادرات ورق سرد در اين مدت بيش از دو برابر شده و رشد چشمگير ۱۰۳ درصدي داشته است. ورق پوششدار نيز با رشد ۸۲ درصدي عملکرد قابل توجهي ثبت کرده است. ارزش صادرات انواع ورق فولادي نسبت به سال قبل حدود سه برابر شده و از مرز چهارصد و هشت ميليون دلار گذشته است؛ نشانگر افزايش تقاضاي محصولات با ارزش افزوده بيشتر و ارتقاي کيفيت توليد داخل. هرچند صادرات ورق گرم ۱۴ درصد کاهش يافته اما مجموع عملکرد محصولات تخت مثبت بوده است.

رشد صادرات ورق و جهش صادرات بيلت و اسلب

صادرات بيلت و بلوم نسبت به سال گذشته ۳۴ درصد افزايش داشته و صادرات اسلب با رشد ۶۴ درصدي از عوامل مهم افزايش صادرات زنجيره آهن و فولاد بوده است. بهبود قيمت جهاني اسلب و تقاضاي بالاتر در بازارهاي جنوب شرق آسيا از مهم‌ترين دلايل اين جهش هستند.

به طور کلي، صادرات فولاد ايران در هفت ماه نخست ۱۴۰۴ از نظر حجم و ارزش عملکرد موفقي داشته اما ترکيب صادرات تغيير کرده است. سهم بيشتر مواد خام و نيمه نهايي و کاهش صادرات مقاطع طويل نشان مي‌دهد بازارها در حال بازآرايي هستند و مسير تازه‌اي براي تجارت فولاد شکل گرفته است. اين روند گرچه در کوتاه مدت ارزش صادراتي را افزايش داده اما سوالاتي درباره پايداري آن و تاثيرش بر تامين خوراک کارخانه‌ها مطرح مي‌شود. به خصوص که رشد شديد صادرات کنسانتره و آهن اسفنجي مي‌تواند فشار بيشتري بر زنجيره داخلي وارد کند.

با اين حال موفقيت بخش‌هايي مانند ورق سرد و پوششدار نشان مي‌دهد صنعت فولاد ايران توان رقابت در محصولات با ارزش افزوده بالاتر را دارد. در صورت ادامه اين روند، مي‌توان اميدوار بود سبد صادراتي کشور به سمت محصولات صنعتي‌تر و رقابتي‌تر حرکت کند. در مجموع آمار هفت ماهه ۱۴۰۴ حاکي از وجود ظرفيت رشد در بازارهاي جهاني براي ايران است و ادامه اين مسير نياز به سياست‌گذاري دقيق‌تر دارد.