بررسی تحولات اخیر بازار آهن و فولاد ایران نشان می‌دهد که پاییز ۱۴۰۴ برخلاف پیش‌بینی بسیاری از فعالان این حوزه، با تغییراتی معنادار در روند قیمت‌ها، به‌ویژه در بازار میلگرد، همراه بوده است. پس از سپری‌شدن دو ماه ابتدایی پاییز در فضایی کم‌تحرک و رکودی، آذرماه با نشانه‌هایی از افزایش تدریجی تقاضا و در پی آن، رشد پیوسته قیمت میلگرد آغاز شد؛ رشدی که توجه معامله‌گران، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نهایی را بار دیگر به این بازار معطوف کرده است.

در حالی‌که آبان‌ماه با افت قابل‌ توجه حجم معاملات در بورس‌کالا و بازار آزاد سپری شد و بسیاری از تحلیل‌گران تداوم رکود تا پایان سال را محتمل می‌دانستند، ورود به آذر شرایط را تا حدی تغییر داد. آمارهای رسمی حاکی از آن است که قیمت میلگرد سایز ۱۴ ذوب‌آهن اصفهان از حدود ۴۱‌هزار و ۳۶۰ تومان در ابتدای آذر، به حدود ۴۴‌هزار تومان در میانه ماه و سپس به بیش از ۴۵‌هزار و ۹۰۰ تومان در نوزدهم آذر رسید. این افزایش، معادل رشدی نزدیک به ۱۱ درصد در بازه‌ای کمتر از سه هفته است؛ رقمی که در فضای نسبتاً آرام بازارهای جهانی فولاد، قابل‌توجه ارزیابی می‌شود.

نکته مهم آن است که این افزایش قیمت هم‌زمان با ثبات نسبی شاخص‌های جهانی فولاد رخ داده است. بازار چین و کشورهای حوزه CIS در هفته‌های اخیر نوسانات شدیدی را تجربه نکرده‌اند و همین موضوع نشان می‌دهد که محرک اصلی رشد قیمت میلگرد در ایران، نه عوامل خارجی، بلکه مجموعه‌ای از متغیرهای داخلی بوده است. عواملی نظیر محدودیت عرضه، کاهش سطح موجودی انبارها، افزایش هزینه‌های لجستیکی، رشد نرخ ارز و همچنین تقویت تدریجی تقاضای فصلی، همگی در شکل‌گیری روند فعلی نقش‌آفرینی کرده‌اند.

بازار میلگرد پس از پاییز کم‌رمق؛ نشانه‌های بازگشت تدریجی تقاضا

آبان ۱۴۰۴ را می‌توان یکی از ضعیف‌ترین مقاطع معاملاتی بازار میلگرد در سال جاری دانست. در این ماه، عرضه میلگرد در بورس‌کالا حدود ۳۲ درصد کاهش یافت و میزان فروش نیز افتی نزدیک به ۳۹ درصد را ثبت کرد. رکود عمیق در بخش ساخت‌وساز، محدودیت نقدینگی پروژه‌های عمرانی و احتیاط خریداران، بسیاری از تولیدکنندگان را بر آن داشت تا حجم عرضه خود را به‌طور محسوسی کاهش دهند.

با این حال، از اواخر آبان‌ماه نشانه‌هایی از بازگشت آرام اما پیوسته تقاضا در بازار مشاهده شد. خریداران صنعتی و برخی فعالان بخش ساختمان، که در ماه‌های قبل خریدهای خود را به تعویق انداخته بودند، به‌تدریج وارد بازار شدند. این تقاضای انباشته، در دهه نخست آذرماه خود را به‌صورت افزایش معاملات و رشد قیمت‌ها نشان داد.

عبور قیمت میلگرد از کانال ۴۱‌هزار تومان و تثبیت آن در سطوح بالاتر از ۴۵‌هزار تومان، برای بسیاری از فعالان بازار به‌منزله هشداری جدی بود. این حرکت قیمتی نشان می‌داد که موجودی انبارها به سطوح پایینی رسیده و ادامه تعلل در خرید می‌تواند هزینه‌های بالاتری را به مصرف‌کنندگان تحمیل کند. در کنار این موضوع، رشد نرخ ارز نیز به تشدید انتظارات تورمی در بازار فولاد دامن زد و فضای روانی بازار را به سمت افزایش قیمت‌ها سوق داد.

نقش محدودیت انرژی و افت عرضه در رشد قیمت میلگرد

یکی از عوامل بنیادین مؤثر بر روند صعودی قیمت میلگرد در آذرماه، محدودیت‌های اعمال‌شده در تأمین انرژی واحدهای فولادی و نوردی است. از نیمه دوم آبان، گزارش‌هایی درباره کاهش سهمیه برق و گاز برخی کارخانه‌ها منتشر شد که این مسئله به افت نرخ بهره‌برداری خطوط تولید انجامید. کاهش تولید، به‌ویژه در واحدهای کوچک و متوسط، باعث شد حجم عرضه هفتگی در بورس‌کالا کاهش پیدا کند.

در چنین شرایطی، بخش قابل‌توجهی از تقاضای بازار به سمت بازار آزاد هدایت شد؛ موضوعی که به افزایش فاصله قیمتی میان بورس‌کالا و بازار آزاد انجامید. در برخی مقاطع، این شکاف به بیش از ۲ تا ۲٫۵‌هزار تومان در هر کیلوگرم رسید که معمولاً نشانه‌ای از کمبود واقعی عرضه تلقی می‌شود، نه صرفاً هیجانات مقطعی بازار.

حتی کارخانه‌های بزرگ‌تری مانند میلگرد ذوب‌آهن اصفهان یا مجتمع‌های فولادی نیشابور نیز، با وجود حفظ نسبی سطح تولید، به‌دلیل افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، انرژی و مواد اولیه‌ای همچون بیلت و قراضه، ناچار به تعدیل قیمت‌های پایه شدند. مجموعه این عوامل باعث شد که قیمت میلگرد در بازار آزاد، با فاصله‌ای کوتاه از بورس‌کالا، در مسیر صعودی قرار گیرد.

بازار آزاد، نرخ ارز و جهت‌دهی به انتظارات قیمتی

تحولات بازار ارز در هفته‌های اخیر، نقش مهمی در شکل‌گیری انتظارات فعالان بازار فولاد ایفا کرده است. عبور نرخ دلار آزاد از سطوح بالاتر از ۶۴‌هزار تومان و افزایش تدریجی نرخ‌های تسعیر، سیگنالی واضح برای تولیدکنندگان فولادی به همراه داشت: صادرات، از منظر اقتصادی، جذاب‌تر از فروش در بازار داخلی شده است.

در نتیجه، بخشی از تولید میلگرد در ابتدای آذرماه به سمت بازارهای صادراتی هدایت شد که این موضوع به محدودتر شدن عرضه داخلی انجامید. از سوی دیگر، خریداران خرد و متوسط ترجیح دادند معاملات خود را از طریق بازار آزاد و انبارهای خصوصی انجام دهند تا از پیچیدگی‌های فرآیند خرید در بورس‌کالا فاصله بگیرند. همین تغییر رفتار، نقش بازار آزاد را در کشف قیمت پررنگ‌تر کرده است.

جمع‌بندی

در مجموع، شواهد موجود نشان می‌دهد که بازار میلگرد در آذر و ابتدای زمستان ۱۴۰۴ از فاز رکود عمیق عبور کرده و وارد مرحله‌ای از رکود‌ تورمی با شیب ملایم افزایشی شده است. رشد دو رقمی قیمت میلگرد ۱۴ ذوب‌آهن در کمتر از یک ماه، بیانگر افزایش انتظارات تورمی و واکنش بازار به محدودیت‌های عرضه است.

در کوتاه‌مدت، عامل بنیادینی که بتواند موجب سقوط شدید قیمت‌ها شود مشاهده نمی‌شود. محدودیت انرژی، رشد نرخ ارز، هزینه‌های بالای حمل‌ونقل و افزایش تقاضای فصلی، همگی عواملی هستند که افت قیمت‌ها را محدود می‌کنند. بر این اساس، می‌توان بازه ۴۵ تا ۴۷‌هزار تومان را به‌عنوان محدوده تعادلی قیمت میلگرد در پایان آذر و ابتدای دی‌ماه در نظر گرفت. در نهایت، سیاست‌های دولت در حوزه انرژی و ارز، تعیین‌کننده‌ترین نقش را در جهت‌گیری بازار میلگرد تا پایان سال ایفا خواهند کرد.